پکیج، فقط Valve Body نیست
نوع بدنه، Actuator، آرایش فرمان، وضعیت ایمن، سرعت حرکت، آببندی و فیدبک باید مطابق Datasheet و فلسفهٔ کنترل پروژه با هم سازگار باشند.
+
پترو پندار پارس
راهنمای انتخاب و تأمین پروژهای پکیج شیر قطع و وصل اتوماتیک برای ایزولیشن، تغییر مسیر جریان و عملکردهای Shutdown در نفت، گاز، پالایشگاه، پتروشیمی و پروژههای صنعتی. شیر، اکچویتور، ابزار فرمان و فیدبک باید بهعنوان یک مجموعه و بر اساس مدارک پروژه بررسی شوند.
تعریف کوتاه شیر قطع و وصل اتوماتیک و تفاوت آن با شیر کنترل پیوسته.
شیر قطع و وصل اتوماتیک یا Automated On/Off Valve یک مجموعهٔ شیر و عملگر است که با فرمان سیستم کنترل یا ایمنی، مسیر سیال را باز یا بسته میکند. کاربرد آن میتواند ایزولهکردن تجهیزات، تغییر مسیر جریان یا اجرای فرمان Shutdown باشد.
برخلاف Control Valve که معمولاً در موقعیتهای میانی برای تنظیم پیوستهٔ دبی، فشار یا متغیر فرایندی کار میکند، وظیفهٔ اصلی این پکیج رسیدن به وضعیت مشخص Open یا Closed است. یک بدنهٔ Ball یا Butterfly ممکن است در هر دو کاربرد ساخته شود؛ فلسفهٔ عملکرد را طراحی کل مجموعه تعیین میکند.
این تجهیزات در صنایع نفت و گاز، پالایشگاه، پتروشیمی، نیروگاه، صنایع شیمیایی، آب و خطوط انتقال به کار میروند، اما انتخاب یکسانی برای همهٔ سرویسها وجود ندارد.
نوع بدنه، Actuator، آرایش فرمان، وضعیت ایمن، سرعت حرکت، آببندی و فیدبک باید مطابق Datasheet و فلسفهٔ کنترل پروژه با هم سازگار باشند.
محدودهٔ واقعی تأمین، از مدارک پروژه تعیین میشود و یک فهرست ثابت برای همهٔ Tagها نیست.
یک پکیج پنوماتیک میتواند شامل Valve, Actuator, Solenoid Valve, Limit Switch / Valve Monitor, Air Filter Regulator, Tubing & Fittings, Manual Override و متعلقات دیگر باشد. در طراحی برقی، مدار هوای ابزار دقیق و Solenoid پنوماتیک الزاماً وجود ندارند. Positioner نیز برای Open/Close معمولی جزء پیشفرض نیست.
Limit Switch / Valve Monitor → فیدبک وضعیت باز/بسته → Control System
Scope نهایی فقط پس از بررسی Datasheet، P&ID، Cause & Effect، Instrument Specification و الزامات پروژه مشخص میشود.
نامهایی مانند SDV و ESDV وظیفهٔ فرایندی یا ایمنی را توصیف میکنند، نه شکل بدنهٔ شیر.
قطع و وصل خودکار در خطوط فرایندی، Tank Isolation، خطوط Utility، Fuel Gas و توالیهای Switching؛ فرمان میتواند از DCS، PLC یا Interlock صادر شود.
این نامها وظیفهٔ قطع جریان، Shutdown، ایزولیشن اضطراری یا تخلیهٔ فشار را بیان میکنند؛ هیچکدام بهتنهایی نوع بدنهٔ شیر نیستند. Fail Position و ارتباط با SIS باید از مدارک همان پروژه مشخص شود.
ایزولیشن Suction/Discharge، Manifold، Pipeline Block و Pig Launcher/Receiver ممکن است به طراحی Full-Bore، زمان حرکت خاص و الزامات فشار/نشتی متفاوت نیاز داشته باشد.
اصطلاحی عمومی برای شیری است که وظیفهٔ اصلی آن قطع یا برقراری جریان است. میتواند دستی یا اتوماتیک باشد و هر Shut-Off Valve الزاماً ESDV یا عضو یک Safety Instrumented Function نیست.
شیر اتوماتیکی است که در یک Shutdown Sequence یا Interlock بخشی از فرایند را ایزوله میکند. فرمان ممکن است از PLC، DCS، SIS یا Interlock Logic برسد؛ نام SDV بهتنهایی SIL یا عضویت در SIF را ثابت نمیکند.
برای ایزولیشن اضطراریِ بخش مشخصی از فرایند به کار میرود و میتواند با ESD System، SIS و Cause & Effect مرتبط باشد. ESDV یک Body Style نیست؛ بسته به سرویس میتواند Ball، Butterfly، Gate یا طراحی دیگری داشته باشد.
برای بازکردن مسیر Depressurization یا تخلیهٔ کنترلشدهٔ موجودی یک بخش طراحی میشود. در بسیاری از طرحهای هیدروکربنی، ESDV وظیفهٔ Isolation و BDV وظیفهٔ Blowdown دارد؛ Fail Action هرکدام از Safety Philosophy و Cause & Effect تعیین میشود.
در سرویسهای Slurry یا سیال دارای جامدات نیز بدنههای تخصصی مطرح میشوند. سرعت بیشازحد حرکت همیشه مزیت نیست؛ تغییر ناگهانی جریان میتواند Pressure Transient ایجاد کند.
انتخاب بدنه از سیال، فشار، دما، Shutoff، دفعات عملکرد و الزامات پایپینگ آغاز میشود.
| نوع شیر | حرکت | کاربرد شاخص | مزیت | محدودیت |
|---|---|---|---|---|
| Ball Valve | ربعگرد | Process/Pipeline Isolation، ESD و سرویسهای Full-Bore | قطع مناسب و اتوماسیون ساده | Seat، دما، Cavity Pressure و Torque بررسی شود. |
| Butterfly Valve | ربعگرد | Utility، سایزهای بزرگ و برخی Process Services | وزن و Face-to-Face کمتر | Performance وابسته به Offset، Seat و فشار/دما است. |
| Gate Valve | خطی / چنددور | Pipeline و Full-Bore Isolation | مسیر مستقیمتر در حالت باز | Stroke و Actuator بزرگتر؛ برای Throttling معمول مناسب نیست. |
| Plug Valve | ربعگرد | Switching و برخی سرویسهای هیدروکربنی/Dirty | ساختار مقاوم برای کاربرد مناسب | Torque و Maintenance به طراحی بستگی دارد. |
Floating Ball در بسیاری از سایزهای کوچکتر رایج است؛ Trunnion Ball برای سایز، فشار و Torque بالاتر مطرح میشود. Full Bore در سرویس Piggable ممکن است الزام باشد، اما همواره لازم نیست.
Concentric برای سرویس مناسب Seat خود، و طراحیهای Double/Triple Offset برای محدودههای متفاوت آببندی، فشار و دما بررسی میشوند؛ این خانوادهها قابلجایگزینی خودکار با هم نیستند.
Knife Gate برای Slurry و سیال دارای جامدات، و Diaphragm / Pinch برای برخی سرویسهای شیمیایی یا ساینده گزینههای تخصصیاند؛ جایگزین عمومی سرویس هیدروکربنی فشاربالا نیستند. SDV / ESDV / BDV نوع بدنه نیستند.
Actuator باید Torque یا Thrust کافی را در بدترین حالت تعریفشده فراهم کند؛ Line Size بهتنهایی مبنای سایزینگ نیست.
Rack & Pinion برای اتوماسیون ربعگرد عمومی و Compact رایج است. Scotch Yoke در طراحیهای Heavy-Duty و Torque Profileهای خاص استفاده میشود. هر دو میتوانند در آرایش Spring Return یا Double Acting عرضه شوند.
برای Valve ربعگرد یا Multi-Turn بدون Instrument Air مناسب است. برق، Duty Rating، Torque/Thrust، زمان حرکت، حفاظت محیطی، Area Classification و Fail Strategy باید بررسی شوند.
در Torque/Thrust بالا یا نیاز به Stored Energy و Fail-Safe Action میتواند مطرح شود؛ طراحی و انرژی ذخیرهشده باید با سناریوی ایمنی پروژه تطبیق یابد.
برای Gate و Rising-Stem Valve حرکت خطی یا Multi-Turn لازم است. در برخی خطوط گاز دورافتاده، Gas-Hydraulic Operator کاربرد دارد.
Spring Return بهمعنی Fail Close نیست؛ جهت حرکت به Configuration شیر و اکچویتور بستگی دارد.
Fail Position باید برای هر Failure Scenario از Process Safety Philosophy و مدارک پروژه استخراج شود.
مجموعه در Failure Case تعریفشده به سمت وضعیت باز حرکت میکند؛ کاربرد آن تابع نیاز فرایندی و ایمنی است.
مجموعه در Failure Case تعریفشده به سمت بستهشدن حرکت میکند؛ نوع انرژی ذخیرهشده و مدار فرمان باید بررسی شوند.
هدف، ماندن در وضعیت قبلی یا رفتار تعریفشدهٔ مشابه است. این حالت نیز باید برای قطع هوا، برق، سیگنال و Trip جداگانه تأیید شود.
Normally Open / Normally Closed وضعیت عادی فرایند را میگویند؛ Fail Open / Close / In Place رفتار در Failure مشخص را. قطع هوا، برق، سیگنال و SIS Trip ممکن است نتایج متفاوتی داشته باشند.
در پکیج پنوماتیک، فرمان، حرکت و فیدبک سه موضوع جدا هستند که باید در مدار ابزار دقیق به هم متصل شوند.
Solenoid با فرمان الکتریکی مسیر هوای اکچویتور را تغییر میدهد. آرایش 3/2 یا 5/2، وضعیت Normal، ولتاژ، ظرفیت عبور/تخلیه، NAMUR، حفاظت Ex و الزامات Safety فقط طبق مدار و Specification پروژه انتخاب میشوند.
رسیدن شیر به وضعیتهای Open و Closed را گزارش میدهد و فیدبک را به PLC / DCS / SIS برمیگرداند. صدور فرمان Close بهمعنی اثبات بستهشدن واقعی نیست.
برای Open/Close ساده معمولاً Positioner لازم نیست. Digital Safety Valve Controller، Diagnostics یا Partial Stroke Test فقط وقتی وارد طراحی میشوند که Safety Requirements و Test Strategy پروژه آن را بخواهند. PST جایگزین خودکار Full Proof Test نیست.
در نفت، گاز، پالایشگاه و پتروشیمی، شیر On/Off ممکن است علاوه بر ایزولیشن عادی، بخشی از سیستم Shutdown یا SIS باشد. در این حالت Fail Action، معماری فرمان، قابلیت اطمینان، زمان حرکت، تشخیص خرابی، Proof Test و Functional Safety نیز اهمیت دارند.
Shut-Off Valve یک نام عمومی برای وظیفهٔ قطع جریان است؛ SDV و ESDV نقش مشخصتری در فلسفهٔ Shutdown پروژه دارند. هر ESDV عملکرد ایزولیشن/قطع جریان انجام میدهد، اما هر شیر قطعکنندهای ESDV نیست.
معادلهایی مانند Emergency Shutoff Valve یا ESD Valve باید در متن P&ID، Cause & Effect و SRS همان پروژه تفسیر شوند؛ نام تجهیز بهتنهایی درجهٔ ایمنی یا Fail State را مشخص نمیکند.
| موضوع | SDV | ESDV |
|---|---|---|
| نام کامل | Shutdown Valve | Emergency Shutdown Valve |
| وظیفه | Shutdown یا Isolation فرایند/تجهیز | ایزولیشن اضطراری بخش مشخص |
| فرمان | Interlock، PLC، DCS یا SIS بسته به پروژه | معمولاً ESD، SIS یا Safety Logic |
| Safety Function | ممکن است عضو SIF باشد یا نباشد | اغلب در Emergency Isolation یا SIF استفاده میشود |
| Body Style | وابسته به سرویس | وابسته به سرویس |
| Fail Position | از Process / Safety Philosophy | از Process / Safety Philosophy |
| Stroke Time | بر اساس نیاز فرایندی | ممکن است Safety-Critical باشد و باید مهندسی شود |
Shut-Off Valve با SDV و ESDV یکسان نیست. Shut-Off وظیفهٔ عمومی قطع جریان را بیان میکند؛ SDV در Shutdown Sequence و ESDV در Emergency Isolation تعریف میشود. هیچیک از این نامها نوع بدنهٔ Ball، Butterfly یا Gate را تعیین نمیکند.
SIS سامانهای برای اجرای Safety Instrumented Functionهای تعریفشده است که در شرایط خطرناک یا خارج از محدودهٔ ایمن، فرایند را به Safe State میبرد. یک زنجیرهٔ مفهومی معمول از Sensor، Logic Solver و Final Element تشکیل میشود؛ بستهٔ On/Off Valve معمولاً بخشی از Final Element است، نه کل SIF.
SIF یک عملکرد ایمنی مشخص برای کاهش ریسک یک Hazard معین است. برای نمونهٔ صرفاً مفهومی، فشار High-High یک Separator میتواند از Pressure Transmitter به SIS Logic برسد و فرمان Trip برای بستن ESDV ایجاد کند. معماری و Safe State واقعی باید در SRS پروژه تعیین شود.
SIL یا Safety Integrity Level سطح عملکرد ایمنی موردنیاز یک SIF برای کاهش ریسک را بیان میکند. SIL به زنجیرهٔ Sensor، Logic Solver و Final Element مربوط است، نه فقط Valve Body. عبارتهایی مانند «SIL 3 Valve» یا «SIL 2 Valve» نباید این برداشت را ایجاد کنند که نصب یک قطعه، عملکرد کل SIF را اثبات میکند.
PFDavg ≥10⁻² و <10⁻¹
RRF >10 تا ≤100
پایینترین سطح رایج از SIL 1 تا SIL 3 در Safety Instrumented Process است. میزان کاهش ریسک موردنیاز از Risk Assessment همان عملکرد تعیین میشود.
PFDavg ≥10⁻³ و <10⁻²
RRF >100 تا ≤1000
برای برخی SIFهای مهم مطرح است، اما مقدار پیشفرض برای همهٔ ESDVها نیست. نتیجهٔ HAZOP، LOPA، Risk Assessment و SRS مبنا قرار میگیرد.
PFDavg ≥10⁻⁴ و <10⁻³
RRF >1000 تا ≤10000
کاهش ریسک بالاتری میخواهد و میتواند معماری، Diagnostics، فاصلهٔ Proof Test، دادههای خرابی و طراحی Final Element را تحت تأثیر قرار دهد؛ صرفاً خرید شیر گرانتر کافی نیست.
| SIL | Low-Demand PFDavg | Approx. Risk Reduction Factor |
|---|---|---|
| SIL 1 | ≥10⁻² و <10⁻¹ | >10 تا ≤100 |
| SIL 2 | ≥10⁻³ و <10⁻² | >100 تا ≤1000 |
| SIL 3 | ≥10⁻⁴ و <10⁻³ | >1000 تا ≤10000 |
این بازهها برای Low-Demand Mode هستند. تعیین SIL موردنیاز از Hazard/Risk Assessment همان SIF انجام میشود؛ SIL درجهٔ کیفیت عمومی یک شیر نیست. بازههای عددی با راهنمای Functional Safety سازمان HSE تطبیق داده شدهاند.
بسته به SRS، بررسی میتواند شامل Assessment/Certificate مرتبط با IEC 61508 برای Componentها، Failure Rate و Failure Mode، Dangerous Undetected Failure، Diagnostic Capability، Proof Test Coverage/Interval، Mission Time، محدودیتهای محیطی و کاربردی، معماری Solenoid و Actuator و قابلیت اطمینان Final Element باشد. Safe Failure Fraction و Hardware Fault Tolerance در روشهای مربوط، و Common Cause Failure در معماری Redundant اهمیت پیدا میکنند. Certificate یک Component بهتنهایی SIL کل SIF را تعیین نمیکند.
در یک ESDV پنوماتیک، Final Element Chain میتواند Solenoid Valve، مدار پنوماتیک، Actuator، Valve، Mechanical Linkage و Accessories را در بر گیرد. بسته به روش محاسبهٔ پروژه، خرابی اجزای مرتبط در Reliability Analysis دیده میشوند.
Limit Switch / Valve Monitor → Status و Diagnostic Feedback به SIS / DCS؛ فیدبک، اثبات خودکار همهٔ عملکردهای ایمنی نیست.
در بسیاری از طرحها، خروجی SIS در حالت عادی Energized است و حذف انرژی الکتریکی هنگام Trip یا Loss of Power، Solenoid را تغییر وضعیت میدهد تا مدار پنوماتیک شیر را به Safe State ببرد. این آرایش رایج است، نه قانون مطلق همهٔ پروژهها.
در برخی معماریها فرمان Trip با اعمال انرژی ایجاد میشود. انتخاب De-Energize یا Energize باید از Safety Philosophy، SRS و تحلیل Failure Scenario همان پروژه بیاید.
ESDV همیشه Fail Close نیست. Fail Close در بسیاری از وظایف ایزولیشن رایج است، اما Safe State از Process Hazard Analysis میآید؛ برای Cooling، Quench، Vent یا Depressurization ممکن است رفتار دیگری از جمله Fail Open لازم باشد. از Tag Name، Loss of Air، Loss of Power یا SIS Trip نتیجهٔ یکسان فرض نکنید.
Solenoid رابط فرمان الکتریکی SIS با مدار پنوماتیک Actuator است. Normal State، فلسفهٔ Energize/De-Energize، آرایش 3/2 یا 5/2، ظرفیت عبور و Response Time، ولتاژ و Power Consumption، Ex Certification، Environmental Rating و دادهٔ خرابی باید متناسب با SRS بررسی شوند. آرایشهای 1oo1 یا 1oo2 ممکن است برای اهداف Availability/Safety پروژه مطرح شوند، اما نسخهٔ عمومی برای همهٔ پروژهها نیستند.
PST بخشی از کورس Shutdown Valve را بدون Full Trip حرکت میدهد و میتواند برخی Failure Modeها مانند Stiction، گیر مکانیکی، خرابی Actuator یا مسیر Solenoid/Pneumatic و اشکال Position Feedback را آشکار کند. همهٔ خرابیها با PST پیدا نمیشوند؛ PST Interval و Test Coverage باید در Functional Safety Verification لحاظ شوند.
Proof Test آزمون دورهای برای کشف Dangerous Undetected Failureهایی است که Diagnostics معمول نیافتهاند. دامنهٔ آن از Procedure، طراحی و شرایط عملیات پروژه میآید. PST بهتنهایی Proof Test کامل را حذف نمیکند.
| موضوع | PST | Proof Test |
|---|---|---|
| Valve Travel | حرکت بخشی از کورس | آزمون جامعتر مطابق Procedure تعریفشده |
| هدف | تشخیص برخی Failure Modeها و بهبود Diagnostics | کشف خرابیهای خطرناکِ پنهان که Diagnostics عادی نیافتهاند |
| اثر بر فرایند | گاهی بدون Shutdown کامل ممکن است | ممکن است شرایط عملیاتی ویژه بخواهد |
| Coverage | محدود به خرابیهای قابل مشاهده در حرکت جزئی | وابسته به Procedure، طراحی و Coverage محاسبهشده |
| جایگزینی | بهتنهایی Proof Test را حذف نمیکند | بخشی از Safety Lifecycle و برنامهٔ نگهداری است |
شیر باید در زمان لازم به Safe State برسد تا SIF مؤثر باشد، ولی سریعتر همیشه ایمنتر نیست؛ بستهشدن بیشازحد سریع میتواند Pressure Surge، Water Hammer، Dynamic Load یا Pipeline Transient ایجاد کند. Stroke Time بر اساس Process Safety، تحلیل هیدرولیکی/دینامیکی، SRS، Cause & Effect و قابلیت Vendor تعریف میشود.
برای جایگاه IEC 61508 و IEC 61511 در این چرخه، بخش استانداردها را ببینید.
انتخاب فقط بر اساس Line Size یا نام Valve Type انجام نمیشود؛ کل Assembly و وظیفهٔ فرایندی مبنای تصمیم است.
| گروه | دادهها و پرسشهای اصلی |
|---|---|
| وظیفه و سیال | Isolation، SDV/ESDV/BDV، Fluid، Phase، Solids، H2S و Corrosives |
| فشار و دما | Operating/Design Pressure و Temperature، Maximum/Shutoff Differential Pressure |
| بدنه و اتصال | Valve Type، Size/Class، Bore، Seat، Body/Trim، RF/RTJ/BW/Wafer/Lug |
| آببندی و شرایط خاص | Leakage Acceptance، Fire-Safe، Fugitive Emission، Sour Service، Piggability |
| اکچویتور و Fail | Torque/Thrust، Minimum Supply، Power، FO/FC/FIP، Opening/Closing Time |
| ابزار دقیق و ایمنی | Solenoid Voltage، Feedback، Area Classification، SIS/SIF و PST در صورت الزام |
| پروژه و تحویل | Vendor List / AVL، Standards، ITP، Documents، Delivery و Destination |
برای ESDV باید Safety Function، Cause & Effect، Fail Action، Stroke Time و الزامهای Test/Documentation روشن باشند. عبارت SIL Valve بهتنهایی جای Verification کل SIF را نمیگیرد.
در Pipeline Service، Full/Reduced Bore و قابلیت Pigging؛ در Seat Selection، سازگاری Soft/Metal Seat با سیال، دما و Leakage Requirement؛ و در Hazardous Area، مشخصات Ex تجهیزات الکتریکی باید جدا بررسی شوند.
برای سرویس Process On/Off، SDV، ESDV یا BDV، ابتدا وظیفهٔ Valve و Safe Position را مشخص کنید. در Safety Function باید Trip Scenario، Cause & Effect، وضعیت SIS/Non-SIS، SIF ID، Required SIL و SRS Reference از پروژه دریافت شوند.
De-Energize / Energize to Trip، Opening/Closing Time، رفتار در Loss of Air/Power/Signal، معماری Solenoid، Open/Closed Feedback و Local/Remote Reset در صورت کاربرد.
PST Requirement و Interval، Proof Test Interval، Diagnostic Capability، Failure Rate/FMEDA Data و Functional Safety Certificate در صورت الزام SRS.
اگر Required SIL در مدارک مشخص نشده است، Vendor نباید آن را از نام SDV/ESDV یا Tag حدس بزند؛ Clarification و ارجاع به Risk Assessment/SRS لازم است.
اکچویتور مناسب با سایز نامی شیر انتخاب نمیشود؛ دادهٔ Torque/Thrust و شرایط بدترین حالت لازم است.
برای شیرهای ربعگرد، Breakaway Torque، Torque در مسیر حرکت و End / Seating Torque در باز و بستهشدن بررسی میشوند. اختلاف فشار حداکثری و شرایط Seat روی این مقادیر اثر دارند. برای Gate یا Rising-Stem، همین منطق با Thrust و Stem Load اعمال میشود.
خروجی اکچویتور باید در Minimum Instrument Air Pressure یا بدترین وضعیت منبع انرژی کافی باشد و حاشیهٔ طراحی طبق Specification اعمال شود. Stroke Time هم باید با Process/Safety Requirement سازگار باشد؛ سریعترین حرکت الزاماً مطلوبترین نیست.
هیچ شیر On/Off بهطور خودکار مشمول همهٔ استانداردها نیست؛ Edition و Acceptance Criteria را مدارک پروژه و PO تعیین میکنند.
| موضوع | استاندارد و کاربرد |
|---|---|
| طراحی و ابعاد | API 6D / 600 / 608 / 609 / 599 بسته به نوع شیر؛ ASME B16.34 برای الزامات Valveهای مشمول و ASME B16.10 برای Face-to-Face. |
| تست فشار و نشتی | API 598 و ISO 5208 در Scope محصول و Acceptance Criteria مشخص. |
| Fire-Safe | API 607 یا ISO 10497 در دامنهٔ کاربرد؛ Qualification کل پکیج از نام استاندارد شیر نتیجه نمیشود. |
| Fugitive Emission | API 641 برای Quarter-Turn، API 624 برای Rising-Stemهای مشمول، یا ISO 15848 طبق مشخصات. |
| اتصال اکچویتور | ISO 5211 برای Part-Turn، ISO 5210 برای Multi-Turn و API 6DX در Pipeline Actuator Sizing/Mounting. |
| Functional Safety / Ex | IEC / ISA 61511 برای SIS/SIF و IEC 60079 برای تجهیزات Ex در صورت کاربرد. |
Shell/Seat Leakage، Functional Open-Close، Fail Action، Stroke Time، Solenoid، Limit Switch، FAT و در صورت الزام PST، PMI یا NDE باید در ITP و Project Specification تعریف شوند.
Datasheet، GA، Torque/Thrust Data، Actuator Sizing، Hook-Up، Pneumatic Schematic، Wiring، Certificates، Test Reports، IOM و Final Data Book بر اساس Scope سفارش تعیین میشوند.
برای Sour Service، ISO 15156 / NACE MR0175 یا ISO 17945 / NACE MR0103 فقط در محیط و دامنهٔ مربوط مطرحاند.
استاندارد پایهٔ Functional Safety برای سیستمهای Electrical / Electronic / Programmable Electronic Safety-Related است. Assessment و دادههای Safety Integrity اجزای مرتبط ممکن است در بررسی Component Capability استفاده شوند.
چارچوب Functional Safety مخصوص صنایع فرایندی و چرخهٔ SIS از Specification و Design تا Verification، Operation، Maintenance و Proof Testing را پوشش میدهد. IEC 61511 برای هر ESDV بهطور خودکار SIL 2 یا SIL 3 تعیین نمیکند؛ Required SIL از Risk Assessment همان SIF میآید.
تفاوت SIF SIL و گواهی یک Component، بازههای Low-Demand و نقش Final Element در بخش Shutdown & Functional Safety توضیح داده شده است.
انتخاب Vendor بر اساس Project Specification، Vendor List / AVL، Technical Requirement، Required Origin، زمان Delivery و Commercial Conditions هر پروژه انجام میشود.
| دسته | برندهای قابل بررسی |
|---|---|
| Valve Manufacturers | Neles / Valmet · Emerson / Fisher / Keystone / Clarkson · Flowserve / Valbart / McCANNA / MOGAS · Bray / Flow-Tek · Velan · KITZ · NEWAY Valve |
| Pneumatic / Hydraulic Actuation | Emerson / Bettis · Rotork · Valmet / Neles |
| Electric Actuation | Rotork · AUMA |
| Integrated On/Off Control & Monitoring | Valmet / Stonel Axiom · Valmet ValvGuard · Emerson FIELDVUE DVC6200 SIS (برای کاربردهای مربوط به ESD/PST) |
پترو پندار پارس درخواستهای پروژهای را بر اساس مدارک واقعی، AVL و شرایط تأمین از منابع خارجی بررسی میکند.
ورودی بررسی میتواند Datasheet, Material Requisition, Valve / Tag List, Technical Specification, Vendor List / AVL, Inspection Requirement و RFQ باشد. در صورت نقص دادههای فرایندی، پرسش فنی صادر میشود؛ مقادیر Process حدس زده نمیشوند.
پس از دریافت RFQ و مدارک پروژه، پترو پندار پارس Vendorهای منطبق با AVL و مشخصات فنی را بررسی میکند، Technical Offerها و موارد اختلاف را برای Clarification پیگیری میکند و پیشنهاد تجاری، مدارک سازنده، Inspection و لجستیک تا تحویل را هماهنگ میکند.
پاسخهای کوتاه به پرسشهای مهندسی، ایمنی و خرید پروژهای.
شیر On/Off یک مجموعهٔ شیر و عملگر است که با فرمان کنترل یا ایمنی، مسیر جریان را به وضعیت مشخص باز یا بسته میبرد. هدف اصلی آن تنظیم پیوستهٔ دبی نیست.
On/Off Valve برای ایزولیشن یا تغییر وضعیت جریان به کار میرود؛ Control Valve معمولاً در موقعیتهای میانی برای تنظیم پیوستهٔ متغیر فرایندی کار میکند. شکل بدنه بهتنهایی این تفاوت را تعیین نمیکند.
بسته به Datasheet، میتواند شامل Valve، Actuator، Solenoid یا Valve Controller، Limit Switch / Valve Monitor، Air Filter Regulator، Tubing و تجهیزات جانبی باشد. همهٔ پکیجها به تمام این اقلام نیاز ندارند.
Ball، Butterfly، Gate و Plug از گزینههای اصلیاند؛ Knife Gate، Diaphragm یا Pinch نیز برای سرویسهای خاص مطرح میشوند. انتخاب به سیال، فشار و دما، آببندی، دفعات عملکرد و مشخصات پروژه بستگی دارد.
پاسخ عمومی وجود ندارد. هوای ابزار دقیق، برق، Torque یا Thrust، زمان حرکت، Duty، محیط خطرناک و Fail Strategy باید با نیاز پروژه سنجیده شوند.
Fail Close یعنی مجموعه در Failure Case تعریفشده به سمت بستهشدن حرکت کند؛ Fail Open یعنی به سمت بازشدن. باید مشخص شود منظور از Failure قطع هوا، برق، سیگنال یا Trip است.
خیر. جهت حرکت Spring Return به آرایش شیر و اکچویتور بستگی دارد و میتواند Fail Open یا Fail Close باشد.
در پکیج پنوماتیک، فرمان الکتریکی را به تغییر مسیر هوای اکچویتور تبدیل میکند. آرایش Solenoid، وضعیت عادی، ولتاژ و الزامات محیطی باید در مدار پروژه مشخص شوند.
رسیدن شیر به وضعیتهای Open و Closed را تشخیص میدهد و فیدبک مجزا به PLC، DCS یا SIS میفرستد. صدور فرمان Close بهتنهایی اثبات بستهشدن شیر نیست.
برای باز و بستهشدن ساده معمولاً نه. Digital Safety Valve Controller یا Position Monitoring پیشرفته ممکن است برای PST، Diagnostics یا الزامات خاص SIS در طراحی قرار گیرد.
بر اساس Torque یا Thrust شیر در بدترین شرایط، از جمله اختلاف فشار و Minimum Supply Pressure، همراه با Fail Action، زمان حرکت و حاشیهٔ طراحی پروژه؛ نه فقط بر اساس سایز خط.
خیر. ESDV نام کاربرد یا عملکرد قطع اضطراری است. بدنهٔ آن میتواند Ball، Butterfly، Gate یا طراحی مناسب دیگری باشد.
نه بهطور خودکار. PST فقط بخشی از حرکت را برای آشکارسازی برخی Failure Modeها بررسی میکند؛ نقش آن در راهبرد آزمون و Functional Safety پروژه تعیین میشود.
باید به طراحی و آزمون معتبر در دامنهٔ استاندارد مشخص، مانند API 607 یا ISO 10497 در صورت کاربرد، ارجاع دهد. این ادعا بهتنهایی Fire Rating کل پکیج اکچویتور نیست.
Tag، Quantity، Datasheet، سیال و شرایط فشار/دما، سایز و کلاس، نوع شیر، Actuation، Fail Action، Stroke Time، Instrumentation، استانداردهای پروژه، مدارک و Vendor List / AVL از ورودیهای اصلی هستند.
خیر. محل ساخت و مبدأ واقعی تجهیز پیشنهادی باید برای هر مدل و RFQ از مدارک سازنده بررسی شود.
SDV یا Shutdown Valve شیر اتوماتیکی است که در توالی Shutdown یا Interlock برای ایزولهکردن بخشی از فرایند استفاده میشود. فرمان آن بسته به پروژه میتواند از PLC، DCS یا SIS برسد؛ نام SDV بهتنهایی SIL را تعیین نمیکند.
ESDV یا Emergency Shutdown Valve برای ایزولیشن اضطراری بخش تعریفشدهای از فرایند به کار میرود. طراحی آن باید با Cause & Effect، زمان حرکت و Safe State پروژه سازگار باشد.
SDV به وظیفهٔ Shutdown در یک Sequence یا Interlock اشاره دارد؛ ESDV بر Emergency Isolation تأکید میکند. مرز دقیق این اصطلاحات و عضویت در SIF را فلسفهٔ ایمنی همان پروژه مشخص میکند.
Shut-Off Valve اصطلاحی عمومی برای شیری است که جریان را قطع یا برقرار میکند. این شیر ممکن است دستی یا اتوماتیک باشد و الزاماً عضو SIS نیست.
خیر. هر ESDV وظیفهٔ قطع یا ایزولیشن دارد، اما بسیاری از Shut-Off Valveها فقط برای بهرهبرداری عادی استفاده میشوند. ESDV نقش مشخصی در Emergency Shutdown Philosophy دارد.
خیر. ESDV نام کاربرد ایزولیشن اضطراری است، نه شکل بدنه. بدنهٔ آن بسته به سرویس میتواند Ball، Butterfly، Gate یا طراحی مناسب دیگری باشد.
خیر. در بسیاری از وظایف ایزولیشن Fail Close رایج است، اما Safe State از تحلیل خطر فرایند تعیین میشود. در بعضی سرویسها Fail Open یا رفتار دیگری ممکن است لازم باشد.
Safety Instrumented System سامانهای برای اجرای SIFهای تعریفشده و رساندن فرایند به وضعیت ایمن در شرایط مشخص است. Sensor، Logic Solver و Final Element اجزای مفهومی اصلی آن هستند.
Safety Instrumented Function یک عملکرد ایمنی مشخص برای کاهش ریسک یک Hazard معین است. هدف و سطح عملکرد آن در SRS و تحلیل ریسک پروژه تعریف میشود.
Safety Integrity Level سطح عملکرد ایمنی موردنیاز یک SIF را بیان میکند. SIL به کل زنجیرهٔ عملکرد، از Sensor تا Final Element، مربوط است و درجهٔ عمومی Valve Body نیست.
در Low-Demand Mode، SIL 1 با PFDavg از ≥10⁻² تا <10⁻¹ متناظر است. Risk Reduction Factor تقریبی آن بیش از 10 تا حداکثر 100 است؛ انتخاب آن از Risk Assessment میآید.
در Low-Demand Mode، SIL 2 بازهٔ PFDavg از ≥10⁻³ تا <10⁻² دارد. RRF تقریبی بیش از 100 تا حداکثر 1000 است و سطح پیشفرض همهٔ ESDVها محسوب نمیشود.
در Low-Demand Mode، SIL 3 با PFDavg از ≥10⁻⁴ تا <10⁻³ و RRF تقریبی بیش از 1000 تا حداکثر 10000 متناظر است. تحقق آن به طراحی و Verification کل SIF وابسته است.
این سطوح بازههای متفاوت احتمال خرابی در زمان تقاضا و کاهش ریسک موردنیاز را نشان میدهند. SIL بالاتر بهطور خودکار انتخاب بهتر نیست؛ سطح لازم از Hazard/Risk Assessment همان SIF تعیین میشود.
خیر. یک Valve یا پکیج ممکن است داده یا گواهی قابلیت استفاده در کاربردهای Safety داشته باشد، اما SIL هدف و تحققیافته به کل SIF مربوط است. Sensor، Logic Solver و Final Element باید با هم Verification شوند.
خیر. گواهی یک Component فقط یکی از ورودیهای ارزیابی است. معماری، نرخ خرابی، Diagnostics، Proof Test و سایر اجزای SIF نیز در Verification نقش دارند.
سطح لازم از تحلیل خطر و ریسک عملکرد ایمنی، با روشهای پذیرفتهشدهٔ پروژه مانند HAZOP یا LOPA، به دست میآید و در SRS ثبت میشود. Vendor نباید آن را از نام ESDV یا Tag حدس بزند.
Partial Stroke Test بخشی از کورس Shutdown Valve را برای آشکارسازی برخی خرابیها بدون Full Trip حرکت میدهد. همهٔ Failure Modeها را نشان نمیدهد و Coverage آن باید در تحلیل ایمنی لحاظ شود.
آزمون دورهای تعریفشده برای یافتن Dangerous Undetected Failureهایی است که Diagnostics معمول ممکن است نیافته باشند. روش، فاصله و Coverage آن از SRS و Test Procedure پروژه میآید.
PST حرکت جزئی و مجموعهٔ محدودی از خرابیهای قابل تشخیص را بررسی میکند. Proof Test طبق Procedure میتواند آزمون جامعتری باشد؛ PST بهتنهایی جای آن را نمیگیرد.
در این آرایش، حذف انرژی فرمان الکتریکی باعث تغییر وضعیت Solenoid و حرکت Final Element به سمت Safe State تعریفشده میشود. این روش رایج است، اما معماری قطعی هر پروژه از Safety Philosophy و SRS تعیین میشود.
ESDV باید بهموقع به Safe State برسد تا عملکرد ایمنی مؤثر باشد. حرکت بیشازحد سریع نیز ممکن است Surge یا Transient ایجاد کند؛ زمان باز یا بستهشدن باید مهندسی شود.
بسته به سیال، فشار، دما، Shutoff و استاندارد پروژه، Ball، Butterfly، Gate یا طراحیهای دیگر میتوانند استفاده شوند. SDV و ESDV خودشان Body Style نیستند.
هرچه دادههای فرایندی، پایپینگ، اتوماسیون و ایمنی روشنتر باشند، پیشنهاد Vendorها دقیقتر و قابلمقایسهتر خواهد بود.
| گروه | مدارک و دادههای موردنیاز |
|---|---|
| Project / Vendor | Project، Client، Tag، Quantity، Destination، Required Delivery، Vendor List / AVL و COO Restriction |
| Process / Piping | Service، Fluid/Composition، Pressure/Temperature، Shutoff ΔP، Line/Valve Size، Class، End Connection |
| Valve / Seat | Body Style، Bore، Material، Seat/Tightness، Fire-Safe، Fugitive Emission و Sour Requirement در صورت کاربرد |
| Actuation / Fail | Actuator Type، Minimum Air / Power، Torque/Thrust، FO/FC/FIP و Opening/Closing Time |
| Instrumentation / Safety | Tag و Function (Process On/Off / SDV / ESDV / BDV)، SIS Yes/No، SIF ID، Required SIL، Safe State، Trip Philosophy، Cause & Effect، SRS، Stroke Time، PST/Proof Test Interval، Solenoid Architecture، Functional Safety/Failure Data و Open/Closed Feedback |
| Inspection / Documents | Applicable Standards، ITP، Tests/FAT، Certificates، GA، Hook-Up، Wiring، IOM و Final Dossier |
| Commercial / Logistics | Incoterm، Packing، Offer Validity، Warranty، Spares و Delivery Point |
در نبود Required SIL یا SRS، مقدار ایمنی از روی نام Valve حدس زده نمیشود و Technical Clarification لازم است.
حداقل شروع بررسی: Tag و Quantity، Datasheet یا Valve/Piping Specification، Service/Fluid، Size/Class، نوع Actuation، Fail Action، Vendor List در صورت وجود، Delivery و Destination. برای موارد نامشخص، Technical Clarification لازم است.